کدام دانش‌آموزان در بلندمدت، موفق تر خواهند بود؟

goal

از جمله نظریه های بسیار سودمند در حوزه انگیزش تحصیلی نظریه جهت گیری هدف است. این نظریه توسط دویک (1986) و نیکولز (1984) ارائه شد. جهت گیری هدف یکی از رویکردهایی است که در زمینه انگیزه پیشرفت به عنوان رویکردی (شناختی- اجتماعی) که در آن مفهوم هدف و هدف گرایی نقشی محوری دارند، معرفی می شود. جهت گیری هدف بیانگر الگوی منسجمی از باورهای فرد است که سبب می‌شود تا فرد به روش‌های مختلف به موقعیت‌ها گرایش پیدا کند و در آن زمینه‌ها به فعالیت بپردازد .

 اما این نظریه به طور ساده چه توضیحی برای انگیزش و موفقیت تحصیلی دارد؟

بر اساس این نظریه اهداف دانش آموزان در مطالعه هر درس یا فعالیت عمدتا شامل سه مورد هستند و میزان موفقیت بلندمدت هر دانش‌آموز، به هدف او از مطالعه بستگی دارد. مثلا درس ریاضی را در نظر بگیرید، اهداف دانش آموزان در هنگام مطالعه و انجام تکالیف ریاضی عمدتا شامل سه مورد زیر می‌باشد :

  • گرایش به تبحر یافتن در ریاضی:  مانند سعی دانش آموز در فهمیدن و تسلط بر ریاضی، رشد مهارت های جدید، و بالا بردن شایستگی های خود، تبحر در ریاضی جهت رشد توانایی تفکر، که این اهداف بیشتر ناشی از انگیزه‌های درونی هستند.
  •  گرایش به اهداف عملکردی: مانند یادگیری ریاضی جهت نشان دادن توانایی خود به دیگران یا معلم، مقایسه خود با دیگران و بهتر بودن در کلاس یا جمع، کسب نمره بالا، کسب معدل یا رتبه بالا در کلاس و مدرسه؛ که این اهداف ناشی از انگیزه‌های بیرونی‌ هستند.
  • گرایش به اجتناب از ریاضی: دانش آموز از شکست و رقابت با دیگران ترس دارد و صـرفاً بـراي دوري جستن از شكست و قضاوت نامطلوب ديگران در ریاضی تلاشی نمی‌کند. یعنی هدف اجتناب از ریاضی است.

کدام نوع جهت گیری مفیدتر است؟ 

طبق پژوهش‌ها، هدف تبحر یافتن در دروس، با تفکر و احساس مثبت و سازنده در ارتباط است. مثلا دانش آموز تکلیف ریاضی را یک چالش جالب می‌داند که تسلط یافتن بر آن نیازمند تلاش است و تلاش او منجر به یادگیری عمیق می‌شود و  چون خود را مقایسه نمی‌کند، از شکست ناامید نمی‌شود و هر بار سعی می‌کند که تسلط بیشتری بر تکلیف پیدا کند و بدین صورت ناامیدی کمتری را در حین مطالعه احساس می‌کند و در بلندمدت، پیشرفت بیشتری دارد.

اما دانش آموزانی که دو جهت گیری دیگر را انتخاب می‌کنند، به کیفیت یادگیری خود توجهی نمی‌کنند و به خاطر رقابتی که برای کسب عملکرد دارند، و یا دوری جستن از فعالیت ها، احساس فشار، اضطراب، رقابت های خصومت آمیز، عدم خودکارآمدی، بی علاقگی و … دارند. از طرف دیگر چون بر کیفیت یادگیری تمرکز نمی‌کنند، توانایی‌های ذهنی و مهارت های تحصیلی آنها در بلندمدت رشد کمی خواهند داشت و به خاطر یادگیری سطحی، در پایه های بالاتر دچار مشکل خواهند شد. والدین باید سعی کنند تلاش در هر زمینه‌ای را نوعی چالش فردی بدانند که باعث رشد توانایی‌های درونی دانش‌آموزان می‌شود. بی‌شک تسلط بر درس ارزشمند‌تر و مفید‌تر از گرفتن نمره بیست است!

X